Misinfo: Hoge Gezondheidsraad pleit NIET voor verbod zonnebanken

Er doet een hardnekkig gerucht de ronde dat Hoge Gezondheidsraad in België zou hebben geadviseerd om zonnebanken volledig te verbieden. Het is belangrijk dit direct uit de wereld te helpen: er bestaat geen enkel officieel advies, persbericht of wetenschappelijke nota van deze instelling die een dergelijk verbod bepleit. De bronnen waarop dit verhaal zou kunnen rusten, zijn niet te vinden in de officiële archieven.

Dit soort misinformatie verspreidt zich vaak snel via sociale media, waarbij echte gezondheidsrapporten worden vermengd met ongefundeerde claims. In dit geval lijkt het alsof recente, wel bestaande adviezen van de raad over andere risicofactoren – zoals alcohol en digitale media – per ongeluk of opzettelijk zijn door elkaar gehaald met het onderwerp huidkankerpreventie.

Wat zegt de Hoge Gezondheidsraad wel?

Om de verwarring te begrijpen, moeten we kijken naar wat de raad recentelijk wel heeft gepubliceerd. De Hoge Gezondheidsraad, de onafhankelijke wetenschappelijke adviesinstantie voor de Vlaamse en federale overheid, heeft zich inderdaad hard gemaakt voor strengere maatregelen, maar dan op andere terreinen.

Eén van de meest prominente dossiers betreft het alcoholbeleid. Sinds 2018 pleit de raad consequent voor een totaalverbod op alcoholmarketing en -reclame. Dit is geen halfslachtig advies; de raad beschrijft dit als de meest effectieve manier om de schadelijke invloed van reclame te minimaliseren. Daarnaast wordt gepleit voor:

• Verhoging van de minimumleeftijd voor alle alcoholische dranken naar 18 jaar (inclusief bier en wijn).
• Invoering van een minimumprijs per alcoholeenheid (gebaseerd op 10 gram ethanol).
• Verbod op gratis aanbiedingen en sterke prijsreducties.
• Plicht tot duidelijke waarschuwingsboodschappen op etiketten en in reclame.

Deze aanbevelingen zijn concreet, gedetailleerd en wetenschappelijk onderbouwd. Ze richten zich op het beperken van de beschikbaarheid en aantrekkelijkheid van alcohol, vooral voor jongeren. Er is echter geen enkele overlap met cosmetische zonneweerstand of indoor tanning.

De smartphone-parallel: nuance in plaats van verboden

Een ander recent rapport van de raad gaat over het gebruik van smartphones en sociale media door kinderen. Ook hier kiest de raad voor regulering in plaats van een algeheel verbod. In een nieuw rapport stelt de raad dat strengere regels rond sociale media noodzakelijk zijn, maar ziet "weinig heil" in een totaal smartphoneverbod.

Dit patroon van nuance – reguleren waar nodig, maar niet automatisch tot een totaalverbod overstappen – past bij de werkwijze van de raad. Het idee dat ze plotseling zouden roepen voor een abrupt verbod op zonnebanken, zonder enige voorafgaande discussie of publicatie, sluit hieraan tegen. Als zo’n drastisch advies zou bestaan, zou het prominent op hun website staan, naast de alcohol- en mediaberichten.

Waarom blijft dit gerucht leven?

Desinformatie over gezondheidsthema’s is lastig uit te bannen omdat het aansluit bij bestaande zorgen. Zonnebanken zijn inderdaad gevaarlijk. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft ultraviolette stralingsapparatuur voor tanning al jaren ingedeeld in groep 1, dezelfde categorie als asbest en tabak, vanwege het bewezen risico op huidkanker. In veel landen, waaronder Ierland, Roemenië en Nieuw-Zeeland, zijn zonnebanken al verboden of sterk gereguleerd.

In België zijn er weliswaar strenge regels: je moet minimaal 18 jaar zijn, er moet instructie worden gegeven, en de intensiteit van de lampen is gelimiteerd. Maar een totaalverbod? Dat is er niet. En de Hoge Gezondheidsraad heeft dit ook niet aangedragen. Het is mogelijk dat activisten of bezorgde burgers het *gewenst* hadden dat de raad dit adviseerde, en dat dit verlangen is verward met een feitelijk advies.

Ook speelt verwarring mee tussen de Belgische Hoge Gezondheidsraad en de Nederlandse Gezondheidsraad. Hoewel beide instellingen vergelijkbare taken hebben, adviseren ze hun eigen regeringen. Geen van beide heeft recent een verbod op zonnebanken geadviseerd dat breed bekend is geworden.

Impact op de sector en consumenten

Voor de eigenaren van zonnecenters is dit soort fake news schadelijk. Het zaait onnodige paniek en kan leiden tot een tijdelijke daling in klanten, terwijl de bedrijfsvoering legaal is. Voor consumenten betekent het dat ze zich laten leiden door angst in plaats van feiten. De echte boodschap blijft: UV-straling is schadelijk voor de huid. Of je nu buiten bent of in een bank, bescherming is cruciaal. Maar dat is een preventieve boodschap, geen juridische dreiging van een verbod.

De reactie van sectoren zoals Belgische Brouwers op het alcoholadvies toont wel hoe gevoelig bedrijven zijn voor regelgeving. Zij noemden het alcoholadvies "verregaand" en vreesden voor de impact op hun vakmanschap. Een eventueel toekomstig advies over zonnebanken zou waarschijnlijk een vergelijkbare weerstand oproepen, maar tot nu toe is er geen sprake van.

Wat doen we eraan?

Als journalist is het mijn taak om feiten te controleren voordat ik ze verspreid. In dit geval leidt elke zoekopdracht naar officiële bronnen naar doodlopende wegen voor wat betreft zonnebanken. De conclusie is eenduidig: het advies bestaat niet. We moeten ons blijven beraden op de echte adviezen die wel bestaan, zoals de strijd tegen alcoholmisbruik en de protectie van kinderen online. Die vragen ook om onze aandacht en politieke moed.